Na dorocznym zjeździe Society for Neuroscience, Neuroscience 2026, naukowcy przedstawili nowe wyniki badań nad biomarkerami chorób układu nerwowego. Mają one pomóc lekarzom wcześniej wykrywać i skuteczniej leczyć m.in. chorobę Alzheimera, zaburzenia nastroju i zaburzenia neurorozwojowe.
Dlaczego mózg jest trudnym przypadkiem
Biomarker to mierzalny sygnał biologiczny, który wskazuje na obecność choroby, jej przebieg albo reakcję na leczenie. Może to być wynik badania obrazowego, substancja we krwi, zmiana genetyczna, a nawet drobny objaw ruchowy, którego nie widać gołym okiem. W onkologii, kardiologii i genetyce takie wskaźniki są już codziennością. W chorobach neurologicznych i psychiatrycznych, które dotykają miliardów ludzi na świecie i są jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności, ich opracowanie jest znacznie trudniejsze, bo biologia układu nerwowego jest bardzo złożona.
Cztery kierunki badań
Organizatorzy zjazdu zwrócili uwagę na cztery zaprezentowane prace:
- Alzheimer: pomiar wielkości struktur mózgu innych niż hipokamp może pomóc wychwycić wczesne zmiany neurozwyrodnieniowe i śledzić postęp choroby (Meaghan Morris, Johns Hopkins University).
- Zdrowe starzenie: część starszych osób bez zaburzeń poznawczych zachowuje młodziej wyglądającą strukturę mózgu, mimo podwyższonego poziomu markerów we krwi powiązanych z neurodegeneracją (Karlon H. Johnson, University of Miami Miller School of Medicine).
- Depresja: zmiany w genach mitochondrialnych, zaobserwowane w próbkach mózgu i krwi osób z dużym zaburzeniem depresyjnym, mogą być wskazówką do poszukiwania biomarkerów, a także nowych celów terapii (Maura B. Dupont, Columbia University).
- Objawy ruchowe: nowy system sztucznej inteligencji wykrywa i ilościowo opisuje subtelne objawy ruchowe u naczelnych w modelach zaburzeń neurorozwojowych i neurodegeneracyjnych (Nisarg Desai, Emory University).
Carol Taylor-Burds z amerykańskiego Narodowego Instytutu Zaburzeń Neurologicznych i Udaru (NINDS) podkreśla, że biomarkery i narzędzia oceny wyników są niezbędne do lepszej diagnozy, rokowania oraz monitorowania choroby i odpowiedzi na leczenie. Jej zdaniem przedstawione prace pomagają też zrozumieć przyczyny i przebieg chorób mózgu oraz zdrowe starzenie się funkcji poznawczych.
Co to oznacza w praktyce
Warto zachować ostrożność: to wyniki badań przedstawianych na konferencji naukowej, a część z nich dotyczy modeli zwierzęcych. Nie oznaczają więc, że w gabinetach pojawią się nowe testy. Droga od odkrycia do narzędzia, któremu zaufają lekarze i które zatwierdzą regulatorzy, zwykle trwa wiele lat i wymaga potwierdzenia na dużych grupach pacjentów.
Dla polskiego czytelnika ma to jednak znaczenie, bo choroby takie jak alzheimer czy depresja dotyczą również naszego społeczeństwa, które się starzeje. Lepsze biomarkery mogłyby w przyszłości ułatwić wczesne rozpoznanie, zanim objawy staną się wyraźne, i pomóc w doborze terapii. Bardzo ciekawy jest też wątek osób, u których wyniki krwi sugerują ryzyko, a mózg wygląda młodziej. Jeśli się potwierdzi, może to pomóc lepiej interpretować wyniki badań i uniknąć niepotrzebnego niepokoju. Takie badania prowadzone są na świecie, a ich wyniki trafiają do wspólnego obiegu naukowego, więc w dłuższej perspektywie mogą wpłynąć także na praktykę w Polsce i innych krajach UE. Na razie, w razie niepokojących objawów, nadal podstawą jest konsultacja z lekarzem.
Źródło: Medical Xpress – „New biomarkers for Alzheimer’s disease, depression and beyond”
