Od połowy września w 31 krajach Europy odbyło się ponad 1700 protestów przeciw drożyźnie, niskim płacom i brakom w usługach publicznych. Najwięcej z nich – ponad 1200 – zorganizowano we Francji, gdzie ruch zaczął się od buntu licealistów, a po blisko dwóch miesiącach wciąż nie wygasa.
Od zawalających się klas do ulicznych starć
Początkiem były szkoły. W połowie września uczniowie francuskich liceów wyszli z lekcji, skarżąc się na przepełnione klasy, brak nauczycieli i niszczejące budynki. Z czasem protest rozszerzył się na koszty życia: ceny paliw, wynagrodzenia i mieszkania socjalne. Do akcji dołączyły związki zawodowe oraz ruch „żółtych kamizelek”. Na obrzeżach demonstracji dochodziło do rabunków i zamieszek.
W sobotę na ulice wyszło według francuskiego MSW 146 tys. osób, w tym 46 tys. w Paryżu. Związki podają odpowiednio 250 tys. i 75 tys. To mniej niż w poprzednich tygodniach. Kilka dni wcześniej w manifestacji zorganizowanej przez związki wzięło udział szacunkowo 575 tys. osób, a 17 października, według rządu, w całym kraju protestowało ponad pół miliona. W sobotę służby użyły gazu łzawiącego i pałek w Paryżu, a w Lyonie gaz poleciał w stronę kilkuset osób blokujących drogę. Na ulicach było około 70 tys. funkcjonariuszy.
Skala, jakiej Francja dawno nie widziała
Dane z bazy ACLED, która rejestruje protesty i przemoc polityczną, pokazują, jak nietypowa jest ta fala. Prezeska ACLED Clionadh Raleigh podała, że przez ostatnie pięć lat we Francji notowano średnio 20,5 demonstracji dziennie, a obecnie jest ich prawie 66. Typowy cykl protestów trwa około 20 dni, a w przypadku wielkich ruchów 36. Ten osiągnął już 45 dni.
Wyróżnia go też ostrość starć. Prawie jedną czwartą zdarzeń (24,2 proc.) sklasyfikowano jako zamieszki, podczas gdy w poprzednich cyklach mediana wynosiła 1,9 proc. Wyższy odsetek zanotowano tylko po śmierci Nahela Merzouka w 2023 roku.
Krytykowano też działania policji. 28 października czworo ekspertów ONZ wyraziło zaniepokojenie „nadmiernym użyciem siły” wobec protestujących uczniów. Zatrzymania objęły kilka tysięcy osób, głównie nieletnich. W Lille nastolatek stracił dłoń, gdy podczas starć uczniów z policją wybuchł granat.
Niezadowolenie przelewa się przez granice
Francja nie protestuje sama. Po niej najwięcej akcji odnotowano w Hiszpanii (173), we Włoszech (160), w Niemczech (70) i w Portugalii (33). W Hiszpanii dziesiątki tysięcy osób wyszły na ulice po tym, jak parlament 2 października odrzucił dwa pilne dekrety mieszkaniowe, co osłabiło mniejszościowy rząd premiera Pedro Sáncheza. We Włoszech demonstracje przeciw drożyźnie i niedostępnym mieszkaniom kończyły się starciami z policją, a w Portugalii dziesiątki tysięcy ludzi maszerowały w dużych miastach.
Alberto Alemanno, profesor prawa i polityki UE w HEC Paris, ocenia, że sytuacja się rozszerza. Jak powiedział: „Francja jest epicentrum tego ruchu”.
Co to oznacza dla Polski
Wśród krajów, w których odbywają się takie protesty, wymieniono też Polskę, choć źródło nie podaje szczegółów o skali czy przebiegu demonstracji u nas. Powody niezadowolenia – wysokie koszty życia, drogie mieszkania, niedofinansowana edukacja – są jednak dobrze znane także polskim czytelnikom. Pokazuje to, że problemy, które napędzają protesty we Francji, Hiszpanii czy Włoszech, nie są wyłącznie lokalne.
Dla Polaków mieszkających lub podróżujących po Francji i innych krajach UE praktyczny wniosek jest prosty: warto sprawdzać komunikaty o planowanych manifestacjach i blokadach, bo mogą utrudniać transport i dojazd do centrów miast. Czy fala się utrzyma i przeniesie na kolejne państwa, pozostaje na razie otwartym pytaniem.
Źródło: Al Jazeera – „Mapping how France’s protest wave spread across Europe”
